روش‌انس‌باقرآن(ویژه‌جوانان)(ازطریقکارگاه‌آموزشیمفسرین[سطح 3] صفحه 100

معرّفي كتاب «اَلْمُنار»

تفسير المُنار (تفسير القرآن العظيم)، كه تحولّي شگرف در عالم اسلام و تفسير بوجود آورده و جلوه مهمّ آن در گرايش و تأكيد به جنبه‌هاي هدايتي و تربيتي قرآن است، اثر دو تن از علماي بزرگ اهل سنت به نام‌هاي شيخ محمد عبده (شـاگرد سيدجمـال‌الـدّين اسدآبادي) متولد 1266 ه.ق مصـادف با 1228 ه.ش و متوفاي 1323ه.ق مصادف‌با1284ه.ش ومحمدرشيدرضا متولد 1282 ه.ق مصادف با 1244 ه.ش و متوفاي 1354 ه.ق مصادف با 1314 ه.ش است كه به زبان‌عربي و درسال‌هاي 1318 تا 1354 ه.ق مصادف با 1279 تا 1314 ه.ش در 12 جلد تأليف شده است.

شيخ محمد عبده كه از مصلحان و پايه‌گذاران نهضت‌هاي اصلاحي و احياگران فكر ديني در عالم اسلام به‌شمار مي‌آيد، افزون بر آثار گوناگون اعتقادي، اجتماعي، كلامي، و شرح نهج‌البلاغه، به نگارش اين تفسير نيز پرداخته است. اين تفسير، گرچه ناتمام مانده و فقط تا سوره نساء آيه 126 توسّط عبده انجام شده است، لكن از آن‌جا به بعد تا سوره يوسف آيه 53، توسط رشيد رضا ادامه يافته است؛ اما همين مقدار نيز مالامال از بحث‌هاي مهم اعتقادي و اجتماعي و تحوّل‌آفرين است و بازتاب‌هاي گوناگون موافق و مخالفي را پديد آورده است.

عبده به‌وسيله اين تفسير مي‌خواهد اصلاحات اجتماعي، اعتقادي، اخلاقي و سياسي را در جامعه

-156

تحقّق ببخشد . او از شيوه‌هاي كلاسيك و روش‌هاي تفسير، اظهار ناخشنودي مي‌كند و به‌مفسّران پيش، خرده مي‌گيرد كه چرا از اهداف اصلي قرآن كه هدايت است دور مانده و خود را سرگرم مباحثي كرده‌اند كه هيچ‌گونه فايده هدايتي را دنبال نمي‌كند.

تفسير المنار كه در مجامع روشنفكري و مصلحان قرن بيستم، با استقبال فراوان مواجه شد، در حقيقت دعوت به بازگشت به قرآن براي قشر روشنفكر مذهبي جهان عرب بود و از جهات بسياري به تفاسير مهم شيعه نزديك بود و روش او تفسير قرآن به قرآن است.

قسمت‌هايي از تفسير كه توسط رشيد رضا انجام شده تا آن‌جا كه تقرير درس‌هاي عبده بود، وي قبل از چاپ و در حين چاپ آن‌ها را به استاد خود نشان مي‌داد و اصلاحات لازم را در آن‌ها وارد مي‌كرد، اما بقيه تفسيرگرچه با همان سبك و سياق و روش عبده انجام گرفت، اما در جاهايي از ديدگاه فكري و روش عبده فاصله گرفته است. تنها تفاوتي كه در روش اين دو مي‌توان قائل شد، اين است كه عبده به هيچ تفسيري جز تفسير جلالين مراجعه نمي‌كرد، اما رشيد رضا به تفاسير ديگر نيز مراجعه مي‌كرد و به ديدگاه‌هاي لفظي واِعراب و نكته‌هاي بلاغي، بيش از استاد خود توجه مي‌كرد.

نكته ديگر آن‌كه، عبده، عقل‌گرا و روش او تحليل است، اما رشيد رضا، نص‌گرا و اعتماد او به احاديث و مأثورات چشمگير است.

-157